फ्रान्समा हाल अक्टोबर २०२६ भइरहेको देशव्यापी आन्दोलन

फ्रान्समा भइरहेको आन्दोलनले सिङ्गो युरोप र अन्तर्राष्ट्रिय जगत्को ध्यान केन्द्रित गरेको छ। सुरुमा विद्यालयका भौतिक पूर्वाधार र शैक्षिक अवस्था सुधारको माग राख्दै सुरु भएको विद्यार्थीहरूको आन्दोलन अहिले बजार महँगी, जीवनयापनको बढ्दो लागत (Cost of Living), र सरकार विरोधी आन्दोलनका रूपमा देशव्यापी रूपमा फैलिएको छ। हिजो (अक्टोबर १७) फ्रान्सका विभिन्न प्रमुख सहरहरूमा भएका प्रदर्शनहरू हालैका वर्षहरूकै सबैभन्दा हिंसात्मक दङ्गा (Worst Riots in Years) मा परिणत भएका छन्। फ्रान्समा भइरहेको यस ऐतिहासिक आन्दोलनको पृष्ठभूमि, कारण, घटनाक्रम र यसको राजनीतिक प्रभावबारे तयार पारिएको विस्तृत लेख निम्न अनुसार छ:

फ्रान्समा सङ्कट: विद्यार्थी आन्दोलनदेखि हिंसात्मक देशव्यापी अनशनसम्म

१. आन्दोलनको पृष्ठभूमि र बिजारोपणयस आन्दोलनको सुरुवात गत सेप्टेम्बर महिनामा पेरिसका गरिब तथा पिछडिएका उत्तरी उपनगर (Suburbs) का विद्यालयहरूबाट भएको हो। विद्यालयहरूमा शिक्षकहरूको चरम अभाव, जीर्ण भवन, आवश्यक शैक्षिक पूर्वाधारको कमी, र २०२६ को युरोपेली लु (Heatwave) का कारण कक्षाकोठाको तापमान ४० डिग्री सेल्सियससम्म पुग्दा पनि सरकारले वास्ता नगरेको भन्दै विद्यार्थी, शिक्षक र अभिभावकहरू आन्दोलित भएका थिए । विद्यार्थीहरूको यो असन्तुष्टि अक्टोबर ६ सम्म आइपुग्दा ट्रेड युनियनहरू र मजदुर संगठनहरूको समेत समर्थन पाएर देशव्यापी अभियानका रूपमा परिवर्तन भयो। विद्यालयको सुधारका लागि सुरु भएको आन्दोलनमा फ्रान्सको राष्ट्रिय विश्वविद्यालय भर्ना सम्बन्धी प्रणाली ‘पार्कर्सअप’ (Parcoursup) को अत्यधिक तनाव र जटिलताले पनि युवाहरूलाई थप आक्रोशित बनायो।

२. आन्दोलन तीव्र हुनुका मुख्य कारणहरूविद्यार्थीहरूको शैक्षिक मागबाट सुरु भएको यो आन्दोलन अहिले एउटा बृहत् सामाजिक र आर्थिक विद्रोहमा परिणत हुनुका पछाडि मुख्य दुईवटा कारणहरू छन्:

• चरम महँगी र जीवनयापनको सङ्कट (Cost of Living): फ्रान्समा हाल इन्धन, ऊर्जा, र खाद्यान्नको मूल्य अकासिएको छ। सर्वसाधारण नागरिक र मध्यम वर्गलाई दैनिक जीवनयापन गर्न गाह्रो भइरहेको बेला सरकारले प्रभावकारी कदम नचालेको आरोप आन्दोलनकारीहरूको छ।
• ऐतिहासिक आन्दोलनकारीहरूको पुनरागमन: झण्डै एक दशकअघि फ्रान्सको सत्ता हल्लाएको इन्धन मूल्य वृद्धिका विरुद्धको ‘पहेंलो चोली’ (Yellow Vest – माश दे जाउन्स) आन्दोलनका कार्यकर्ताहरू र सोसल मिडिया अकाउन्टहरू पनि यस पटक विद्यार्थीहरूको समर्थनमा सडकमा ओर्लिएका छन्। यसले गर्दा आन्दोलन सडकदेखि राष्ट्रिय मुद्दाको केन्द्र बन्न पुगेको छ।

३. अक्टोबर १७ को महाविद्रोह: इतिहासकै खराब दङ्गा र पक्राउ

शनिबार (अक्टोबर १७) फ्रान्सको गृह मन्त्रालयका अनुसार देशभर करिब ५ लाख ५० हजारभन्दा बढी नागरिक सडकमा उत्रिएका थिए भने आन्दोलनकारी ट्रेड युनियन (CGT) ले सो सङ्ख्या ८ लाखभन्दा बढी रहेको दाबी गरेको छ। पेरिस, लियोन, मार्से, लिमोज, र नान्टेस जस्ता फ्रान्सका प्रमुख सहरहरू पूर्ण रूपमा अशान्त बने।

• सरकारी भवनहरूमा आगजनी र तोडफोड: लिमोज सहरको ऐतिहासिक ‘सिटी हल’ (टाउन हल) मा प्रदर्शनकारीहरूले जबरजस्ती प्रवेश गरी आगो लगाइदिएका छन्, जसका कारण भवनको छतको केही भाग भत्किएको छ। त्यस्तै, मार्से सहरको सिटी हलमा पनि प्रदर्शनकारी छिरेर अराजक भित्तेचित्र (Graffiti) कोरेका छन् भने लियोन सहरको पर्यटन कार्यालयमा आगजनी गरिएको छ।
• रेकर्ड तोड गिरफ्तारी र प्रहरी घाइते: आन्दोलनलाई नियन्त्रणमा लिन फ्रान्सेली दङ्गा नियन्त्रण प्रहरीले अश्रुग्यास र पानीका फोहोरा (Water Cannons) प्रयोग गरेको छ। भिडन्तका क्रममा कम्तीमा १५० जना प्रहरी अधिकारीहरू घाइते भएका छन् भने एक युवा प्रदर्शनकारीले स्टन ग्रेनेड (Stun Grenade) समात्दा हात नै गुमाउनुपरेको दर्दनाक घटना बाहिरिएको छ। आन्दोलनको क्रममा फ्रान्सभरिबाट करिब १,८०० जनाभन्दा बढी प्रदर्शनकारी पक्राउ परिसकेका छन्, जसमध्ये पेरिसबाट मात्रै रेकर्ड ८५५ जना समातिएका छन् ।

४. यातायात र सेवा क्षेत्र ठप्पआन्दोलनकै कारण फ्रान्सको यातायात प्रणाली नराम्ररी प्रभावित भएको छ। पेरिसको मेट्रो, आरईआर (RER) रेल र बस सेवाहरूमा ‘सीजीटी-आरएटीपी’ (CGT-RATP) युनियनले गत सेप्टेम्बर २८ देखि नै अनिश्चितकालीन हडताल (Unlimited Strike) घोषणा गरेका कारण यातायात सेवा आंशिक वा पूर्ण रूपमा प्रभावित छ। हवाई उड्डयन क्षेत्रका पाइलट र चालक दलका सदस्यहरूले पनि अक्टोबर १७ देखि २१ सम्मका लागि हडतालको चेतावनी दिएका छन्। फ्रान्सका ५०० भन्दा बढी विद्यालयहरू सुरक्षा र आन्दोलनका कारण बन्द अवस्थामा छन्।५. सरकारको प्रतिक्रिया र राजनीतिक संकटआगामी वर्ष फ्रान्समा राष्ट्रपतिको निर्वाचन हुँदैछ। निर्वाचनको केही महिना अगाडि मात्रै चर्किएको यो आन्दोलन राष्ट्रपति इमानुएल म्याक्रोँ र उनको सरकारका लागि सबैभन्दा ठूलो चुनौती बनेको छ।फ्रान्सका प्रधानमन्त्री सेबस्टियन लेकोर्नुले यस हिंसात्मक घटनाको कडा निन्दा गर्दै सरकार हिंसासँग नडराउने स्पष्ट पारेका छन्। उनले यो आन्दोलनलाई “अति-वामपन्थी” (Ultra-Left) र अपराधीहरूले आगामी राष्ट्रपतीय निर्वाचनको ‘वार्म-अप’ (पूर्वअभ्यास) का रूपमा प्रयोग गरिरहेको आरोप लगाएका छन्। आन्दोलन र राजनीतिक सङ्कट थप गहिरिँदै गएपछि राष्ट्रपति म्याक्रोँले आजै राष्ट्रका नाममा सम्बोधन (Address the Nation) गर्ने तयारी गरिरहेका छन्।

६. निष्कर्ष

फ्रान्सको यो आन्दोलन केवल विद्यालयको दुरावस्था वा महँगीको तत्कालीन आक्रोश मात्र होइन, बरु यो फ्रान्सेली समाजमा लामो समयदेखि बढ्दै गएको आर्थिक असमानता र सरकारप्रतिको गम्भीर अविश्वासको प्रस्फुटन हो।सडकमा लागेको आगो, बेवारिसे बनेका सरकारी भवनहरू र हजारौँको गिरफ्तारीले युरोपकै शक्तिशाली मुलुक कसरी आन्तरिक सङ्कटको चक्रव्यूहमा फस्न सक्छ भन्ने देखाउँछ। राष्ट्रपति म्याक्रोँको सम्बोधन र सरकारले चाल्ने आगामी कदमले फ्रान्स कता जान्छ भन्ने निर्धारण गर्नेछ, तर यो आन्दोलनले फ्रान्सेली राजनीतिमा दीर्घकालीन असर छोड्ने निश्चित छ।