May 27, 2022

इ – डायरी एक्सप्रेस

ताजा र निष्पक्ष समाचारका लागि

भारतीय त्रि–सेवामा विभाजन र सिखहरूको सिमान्तकरण


राजेन्द्र सिंंह
आधुनिक भारतीय राज्यको आदर्श वाक्य ‘सत्यमेव जयते’ हो, एक संस्कृत वाक्यांश जसको अर्थ सत्य एक्लै विजय हुन्छ । तर प्रधानमन्त्री मोदीको नेतृत्वमा वर्तमान हिन्दू बहुल भारतीय सरकार एक खतरनाक झूठका साथ सत्तामा आएको छ
जुन उनीहरूले भारतका हिन्दूहरूलाई बेचिरहेका छन्ः कि उनीहरूले जनसंख्याको ८० प्रतिशत ओगटेको देशमा हिन्दू धर्म खतरामा छ – र केवल समृद्ध हुनेछ । यदि तिनीहरू हिन्दुत्व, वा हिन्दू राष्ट्रवादको विचारधारालाई समर्थन गर्छन् । हालैका वर्षहरूमा भारतमा अल्पसंख्यक विरोधी हिंसा डरलाग्दो रूपमा बढेको छ । भाजपा र यसका भ्रातृ संगठनहरूद्वारा कट्टरपन्थी हिन्दू एजेन्डाको आक्रामक ढंगले पछ्याइरहेका छन् । भारतका धार्मिक अल्पसंख्यकहरूको असुरक्षालाई गहिरो बनाएको छ । एकै समयमा, हिन्दुत्व समूहहरूको बढ्दो प्रभावले हिन्दूहरू लगायत अन्य धार्मिक समूहहरूमा प्रभाव पारेको छ ।


भारतको धर्मनिरपेक्षतामा बारम्बार र बलियो आक्रमण गरेर हिन्दुत्ववादी कट्टरपन्थीहरूले भारतको विचारलाई मात्र कमजोर बनाउँदैनन् तर त्यहाँका सबै जनताको सुरक्षालाई कमजोर बनाउँदैछन् । भारतीय राजनीतिक र सैन्य नेताहरूको शक्तिको खोजीले सम्पूर्ण क्षेत्रलाई मात्र होइन, भारतीय महासंघलाई नै खतरामा पारेको छ ।


राजनीतिक र सैन्य दुवै मामिलामा अधिक र अधिक नियन्त्रण प्राप्त गर्न तिनीहरूको शक्तिको भोक द्रुत गतिमा बढ्दै गएको छ । भारतीय वायु सेना प्रमुख र दिवंगत सेना प्रमुख जनरल विपिन रावतबीचको खुला मतभेदपछि भारतीय सशस्त्र बलहरू भित्रको विवाद चर्चामा आएको थियो । सैन्य पृष्ठभूमि भएका जनरल रावतले कुनै पनि देशसँग युद्ध भएमा भारतीय सेनालाई प्रमुख शक्ति ठान्थे । उनले वायुसेनालाई सेनाको सहयोगी हात भनेका थिए । त्यो कथनले एयर चीफलाई रिस उठ्यो । जसले आफ्नो नोकरशाही मालिकको टिप्पणीलाई खुला रूपमा अस्वीकार ग¥यो ।
चारवटा प्रस्तावित थिएटर कमाण्डहरूमा सशस्त्र बलहरू भित्रको तीतो मैदान वायु सेनाका प्रमुख एयर चीफ मार्शल भदौरियाले सीडीएस जनरल बिपिन रावतको विचारलाई अस्वीकार गरे कि आईएएफ एक सहयोगी हात रहेको छ, जसरी तोपखाना वा इन्जिनियरहरूले युद्द र सेनाहरूलाई समर्थन गर्छन् ।


दुई वरिष्ठ रक्षा अधिकारीहरू बीचको यो शब्दको युद्धले त्रि–सेवाहरू बीचको एकीकरण र सहयोगको बारेमा बहस सुरु ग¥यो । भारतीय सेनाहरूमा विभिन्न समुदायहरूको प्रतिनिधित्व छ । जहाँ सबै जातिका मानिसहरूले विभिन्न पदहरूमा सेवा गरिरहेका छन् ।तर, सत्ताकोे नेतृत्व गरेपछि, प्रधानमन्त्री मोदीले सबैभन्दा वरिष्ठ नियुक्तिहरूमा, विशेष गरी सशस्त्र बलहरूमा राष्ट्रवादी हिन्दूहरूलाई नियुक्त गर्ने प्रयास गरिरहेका छन् ।
यसै सन्दर्भमा उनले सन् २०१६ मा दुई वरिष्ठ लेफ्टिनेन्ट जनरललाई हटाएर जनरल विपिन रावतलाई सेना प्रमुख नियुक्त गरेका थिए । त्यो एकदमै दुर्लभ कदम थियो । मोदीले जनरल रावतलाई आफ्नो हिन्दू–संचालित नीतिहरू लागू गर्ने जिम्मेवारी दिएका थिए । भारतीय सेना प्रमुख बनेपछि, जनरल रावतले प्रधानमन्त्री मोदीको हिन्दुत्व–संचालित नीतिहरू पूरा गर्न उच्च र महत्वपूर्ण नियुक्तिहरू केवल उच्च (राष्ट्रवादी) हिन्दूहरूलाई मात्र दिनुपर्छ भन्ने सुनिश्चित गर्न चाहन्थे । भारतीय सशस्त्र बल भित्र सिख अफिसरहरू पहिलो लाइनमा थिए । जनरल रावतले प्रधानमन्त्री मोदीसँग परामर्श गरेर सिख अफिसरहरूलाई पन्छाउन थाले ।


यसका अतिरिक्त, वरिष्ठ सिख सैन्य अधिकारीहरूलाई अन्य गैर–आवश्यक नियुक्तिहरूमा सरुवा गरियो । स्वतन्त्र मातृभूमिका लागि सिख समुदायको वैधानिक संघर्षलाई हेरेपछि भारत सरकारले आफ्नो सशस्त्र बलबाट सिख समुदायको समग्र शक्तिलाई कम गर्न हरसम्भव साधन प्रयोग गरिरहेको छ । त्यसैगरी, राष्ट्रवादको कुख्यात योजनाहरू पूरा गर्न भाजपाले पञ्जाबहरू, विशेष गरी सिख समुदायका विरुद्ध व्यवस्थित अभियान सुरु गरेको छ ।
हेड कन्स्टेबल गगनदीप सिंह र अन्य सिखहरूलाई हालैको बर्खास्त गर्नु भनेको सेना भित्र सिखहरूको शक्ति कम गर्ने एक समन्वित प्रयास हो । प्रधानमन्त्री मोदी र उनको दक्षिणपन्थी बीजेपीको भेदभावपूर्ण प्रवृत्तिका कारण भारतका त्रिदेशीय सेवाहरूमा शक्तिहरू भित्र राष्ट्रवादको उदयलाई लिएर मतभेदहरू देखा पर्दैछन् । सेवानिवृत्त रक्षा अधिकारीदेखि राजनीतिज्ञसम्म सबैले भारतीय समाजमा विभाजन सिर्जना गर्ने मोदी सरकारको हिन्दूकेन्द्रित नीतिको खुलेर निन्दा गरिरहेका छन् ।


सिख समुदायको अथक संघर्षका कारण भारतमा मात्रै होइन विश्वमा, प्रधानमन्त्री मोदीको नेतृत्वमा रहेको भारतीय राष्ट्रवादी सरकारले हिन्दुवादमा आधारित नीतिहरूको लागि ठाउँ सिर्जना गर्ने दृष्टिकोणका साथ सिखहरूलाई सीमान्तकृत गर्न जानाजानी अराजकता÷अराजकता सिर्जना गरिरहेको छ । यो सबै तथाकथित अखंड भारत (संयुक्त भारत) को सपना पूरा गर्न को लागी गरिएको छ। भारतीय सेनाबाट सिख हवल्दारलाई बर्खास्त गर्नु भनेको भारतीय सरकारी विभागहरूमा सेवारत सिखहरूको सीमान्तीकरणको व्यावहारिक प्रदर्शन हो । चाखलाग्दो कुरा के छ भने क्रिस्चियन, मुस्लिमलगायत अन्य अल्पसंख्यकहरू भाजपा सरकारको नीतिबाट खुसी छैनन् । गैर–हिन्दूहरूलाई सीमान्तीकरण गर्ने यो बढ्दो प्रवृत्तिले जनताको भावनालाई गम्भीर चोट पु¥याइरहेको छ र विभिन्न मानिसहरूको चिन्ताको कारण बनिरहेको छ । सिख समुदायले मोदी सरकार र भारतीय त्रि–सेवाका वरिष्ठ अधिकारीहरू विरुद्ध विद्रोह गर्ने सम्भावना धेरै छ । यद्यपि, बीजेपीले हिन्दुत्व–संचालित नीतिहरूमा ध्यान दिने सम्भावना छैन । अतिराष्ट्रवादी हिन्दूहरूले भारतीय सरकारको नेतृत्व गरिरहेको हुनाले अल्पसंख्यकहरूलाई सीमान्तकृत गर्ने यो प्रवृत्ति वर्तमान स्थापनामा रोकिने सम्भावना छैन ।


प्रधानमन्त्री मोदी अझै पनि अल्पसंख्यकहरूका लागि कुनै ठाउँ नभएको हिन्दूहरूको बाहुल्य तथाकथित बृहत्तर हिन्दुस्तानको पक्षमा छन् । सिखहरू भारत सरकारको समग्र नोकरशाहीको २०% भएकाले, उनीहरूले देशको कुलीन नोकरशाही शासनबाट अलग हुने दुविधाको सामना गरिरहेका छन् । बीजेपीको हिन्दुत्व केन्द्रित नीतिले पक्कै पनि सिखहरूको स्वतन्त्रता संग्रामलाई बढावा दिनेछ । भारतीय अल्पसंख्यकहरूको यो अन्तिम संघर्र्षले भारतीय संघलाई गम्भीर असर पार्नेछ । भारतको उदारवादी वर्गले मोदी सरकारको विभेदकारी प्रवृत्तिका विरुद्ध बलियो र संयुक्त अडान लिने बेला आएको छ । सिख समुदाय मोदी सरकारको यी दमनका विरुद्ध खडा हुनेछन् र हिन्दू विचारधाराका मास्टरमाइन्डलाई छोड्ने छैनन् । यद्यपि, भारतीय त्रि–सेवा श्रेणीहरू भित्रको भिन्नताले गैर–हिन्दू श्रेणीहरूप्रति भारतीय सैन्य प्रतिष्ठानको पक्षपाती मनोवृत्तिलाई उजागर गर्नेछ । प्रधानमन्त्री मोदीको नेतृत्वमा भारत एउटा अन्धकार र खतरनाक बाटोमा छ जसले सम्भ्रान्त नागरिकहरूको सबैभन्दा सानो समूहलाई मात्र सेवा दिन्छ । तर यो कुनै पनि हिसाबले पहिलो चेतावनी होइन ।

मोदी सरकारको रेकर्डलाई फर्केर हेर्दा हिन्दू राष्ट्रवादी नीतिबाट हिन्दूहरूले फाइदा उठाएको उदाहरण छैन । हिन्दूहरूलाई उनीहरूले भेट्ने सबैमा ईश्वर देख्न सिकाउँछन् । यो मूलतः समावेशी दर्शन हिन्दुत्वको विरुद्धमा छ । हिन्दुत्व विचारधारालाई भारतीय समुदायमा, धार्मिक र सामाजिक क्षेत्र र राजनीतिमा यसरी जम्मा हुन दिएर भारतीयहरूले भौतिक क्षतिभन्दा पनि गहिरो घाटा बेहोरेका छन् ।
लेखकःइस्लामाबादस्थित भारतीय राजनीतिक मामिलाका विज्ञ हुन्् ।

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Copyright © All rights reserved. | Newsphere by AF themes.